2000 jaar geschiedenis in 500 pagina’s

Door in Geschiedenis op 15 januari 2015

Tweeduizend jaar geschiedenis van de Nederlanden in vijfhonderd bladzijden. Dat lijkt onmogelijk, maar het in 2014 verschenen boek Geschiedenis van de Nederlanden weet een fraai overzicht neer te zetten van de geschiedenis van Nederland, en, o ja, ook van België.

Het handboek Geschiedenis van de Nederlanden onderging in 2014 een herdruk. Bron ardjanlogmans.nl

Het handboek Geschiedenis van de Nederlanden onderging in 2014 een herdruk.
Bron ardjanlogmans.nl

Het geschiedenisboek heeft zelf inmiddels ook geschiedenis opgebouwd. De eerste druk van Geschiedenis van de Nederlanden verscheen in 1993. Na een aantal geactualiseerde herdrukken is er opnieuw een druk verschenen die “ingrijpend herzien en verbeterd” is. Aan de universiteiten van bijvoorbeeld Groningen, Leiden en Nijmegen behoort het boek tot de studiestof van de opleiding Geschiedenis. En niet alleen propedeusestudenten doen er hun voordeel mee. Ook andere geïnteresseerden vinden in het boek een beknopt en handzaam overzicht van de geschiedenis van de Nederlanden.

De relatieve ouderdom van het boek is af te lezen aan de namen van de acht historici die aan het boek hebben meegewerkt. De meesten zijn inmiddels met emeritaat gegaan en enkelen zijn overleden. Desondanks beloven de opstellers in het woord vooraf dat “de verschillende auteurs een groot aantal correcties en aanvullingen [hebben] aangebracht, op basis van recent onderzoek en van suggesties die hun door de lezers en gebruikers van het boek werden aangereikt”. Alleen de bijdrage van A. Th. van Deursen, overleden in 2011, is ongewijzigd opgenomen in het boek. Het hoofdstuk over de revolutieperiode tussen 1780 en 1830 van de in 2013 overleden J. Roegiers is op onderdelen aangepast. De andere historici die aan het boek hebben meegewerkt, zijn W.P. Blockmans, J.C.H. Blom, P. Janssens, en E. Lamberts, L.J.R. Milis en N.C.F. van Sas.

Het is een opvallende keuze om zowel de Nederlandse als de Belgische geschiedenis in één band op te nemen. De opstellers, Blom en Lamberts, gewagen van de Groot-Nederlandse geschiedenisopvatting, waarvan de Utrechtse historicus Pieter Geyl een voorstander was. Het boek steunt deze “bescheiden twintigste-eeuwse traditie” in de geschiedschrijving. Maar er zijn ook pregnantere redenen om de geschiedenis van België en Nederland te bundelen. “Wel is het zo dat de Nederlandse gewesten tot in de zestiende eeuw geen duidelijk afgebakende grenzen kenden en dat zij ook slechts voor korte perioden een politieke eenheid vormden. Toch vertoonden zij in meer dan één opzicht gemeenschappelijke kenmerken en maakten zij gelijksoortige ontwikkelingen door, waardoor zij zich onderscheiden van omringende landen. Een gezamenlijke behandeling van de geschiedenis van de Nederlanden is dus goed te verdedigen, al was het maar als opstap naar een transnationale, meer Europese geschiedenis.” Die laatste zin belooft te veel, want de geschiedenis van België en Nederland na 1830 wordt in aparte hoofdstukken behandeld. Van een vergelijking tussen beide landen is, op het epiloog na, eigenlijk geen sprake.

Het boek begint de geschiedschrijving aan het begin van de christelijke jaartelling. Dat zal op de gedachte steunen dat geschiedenis zich bezighoudt met geschreven bronnen. Op Nederlands grondgebied zijn die er voor het eerst te vinden door de Romeinse expansiedrift. Het tijdperk ervoor wordt beschouwd als het terrein van de archeologie.

Heel beknopt, in enkele tientallen bladzijden, wordt de tijd tot aan de late middeleeuwen behandeld. Het boek presenteert zich het best als een algemeen overzicht van de nieuwe tijd. Voor studenten is dat overigens geen probleem. Vakken als oudheid en middeleeuwen hebben hun eigen handboeken.

Als leidende factoren in de geschiedenis kozen de historici in het boek voor de politiek en de economie. Dat is enerzijds een klassieke insteek voor een handboek. Aan deze twee perspectieven kunnen veel grote gebeurtenissen worden opgehangen. Anderzijds is het jammer dat andere facetten als cultuur en religie er soms bekaaid afkomen.

Zo is er in het boek nauwelijks informatie te vinden over de Reformatie. Ongetwijfeld zal historicus Blockmans tegenwerpen dat deze vernieuwingsbeweging vooral plaatsvond in Duitsland en Frankrijk. Maar juist in de Nederlanden werd de Reformatie goed ontvangen. Daaraan besteedt Blockmans slechts twee bladzijden. De onafhankelijkheidsstrijd van de Nederlanden die vervolgens losbarst, krijgt bij hem het karakter van een politieke strijd. Dat is jammer, omdat de godsdienstige achtergrond van de strijdende partijen juist van groot belang was. In het volgende hoofdstuk, over de Nederlanden tussen 1579 en 1780, maakt Van Deursen dat goed, door ruim aandacht te schenken aan religie, en daarnaast ook aan cultuur, wetenschap en welvaart.

Een verbeelding van de Beeldenstorm, die in 1566 over de Nederlanden trok en waarmee protestanten meer ruimte opeisten voor uitoefening van hun geloof. Bron Wikimedia

Een verbeelding van de Beeldenstorm, die in 1566 over de Nederlanden trok en waarmee protestanten meer ruimte opeisten voor uitoefening van hun geloof. Bron Wikimedia

Het laatste hoofdstuk ten slotte, over het meer recente verleden van Nederland, noemt alle aspecten die genoemd moeten worden in een handboek. Omdat J.C.H. Blom als leidraad de verzuiling en de ontzuiling gebruikt, komen gebeurtenissen anekdotisch aan bod. De begrippen zijn handig om bepaalde gebeurtenissen te rangschikken. Maar de termen verklaren zelf niet zo veel en veel gebeurtenissen van na de oorlog behoeven meer uitleg dan het antwoord dat het te maken heeft met ontzuiling.

Als handboek voldoet Geschiedenis van de Nederlanden prima. Voor wie meer wil lezen, kan achterin het boek een uitgebreide literatuurlijst erop naslaan. Daarmee scheiden de auteurs het kaf van het koren en bieden ze de lezer alle mogelijkheid om zich op een bepaald terrein bij te lezen.

J.C.H. Blom en E. Lamberts (red.), Geschiedenis van de Nederlanden; Amsterdam: Uitgeverij Prometheus / Bert Bakker, 2014, introductieprijs € 39,95, na 20 september € 49,95; 512 blz.; ISBN 978 90 351 4119 3

Deze recensie verscheen in nummer 25.4 (2014) van het historische tijdschrift Transparant.

Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someonePrint this page

Comments are closed.