Preken voor kinderen

Door in Geschiedenis op 16 december 2014
Bron ilibrariana.wordpress.com

Bron ilibrariana.wordpress.com

Hoe moesten verpauperde Nederlanders in de negentiende eeuw een lesje burgerlijke beschaving krijgen? Een van de mogelijkheden was het verkondigen van de burgermansmoraal op de kansel. Oudtestamenticus dr. Cees Houtman beschreef met het in 2013 verschenen boek Kinderkerk en kinderpreek een kerkelijke beschavingscampagne onder kinderen.

De jeugd van vooral arme Nederlanders dreigde kerkelijk en maatschappelijk af te haken, concludeerden predikanten in de negentiende eeuw. Met een kinderpreek – een verschijnsel al bekend in de achttiende eeuw – werd deze randkerkelijken onderwijs gegeven uit de Bijbel. Om de kinderen te lokken, kregen ze bij trouwe kerkgang tijdens kerst warme kledingstukken tegen de winterse kou.

Houtman bestudeert in detail een aantal kinderpreken. Een belangrijke en veel terugkomende uitkomst van het onderzoek is de verhouding tussen preek en maatschappij. Kinderen kregen vaak ingeprent hoe ze een net christelijk leven konden leiden. Houtman merkt dat predikanten een “standensamenleving” verkondigden. Armoede en rijkdom waren door God gewild, daar viel niet aan te tornen. De kinderen, vaak afkomstig van arme ouders, leerden dus dankbaar te zijn voor wat te kregen, gehoorzaam te zijn aan het gezag en zich niet te buiten te gaan aan drank en andere excessen. Een vergelijking met negentiende-eeuwse gezinsopvoeding (Nelleke Bakker, 1995) of adviesliteratuur (Marja van Tilburg, 1998) had de studie echter meer verdieping gegeven.

De kwaliteit van de preken voor kinderen slaat Houtman niet hoog aan. De zinnen zijn moeilijk en abstract en de exegese vlak of vol van “loodzware theologie”. Ook de voordracht, die lastiger te distilleren is uit de gedrukte preken, zal vaak niet meeslepend zijn geweest voor de kinderen, meent Houtman. Met deze beoordeling bewijst hij wellicht de “21ste-eeuwse lezer” een dienst, maar het blijft gissen welke criteria predikanten zelf aanhielden bij het opzetten van een kinderpreek – die criteria waren er in elk geval wel voor ‘normale’ preken – en hoe de preken zijn geland bij de doelgroep.

Bron ardjanlogmans.nl

Bron ardjanlogmans.nl

De kinderkerk heeft echter nauwelijks een evaluatie gekregen, stelt Houtman. Bij predikanten en kerkenraden is het verschijnsel kinderpreek blijkbaar alleen afgehamerd onder het uitspreken van enkele prijzende woorden. En kinderen hebben op latere leeftijd nooit meer teruggeblikt op de kinderkerk. Jammer dat een missionair initiatief, waarin zoveel energie is gestoken, een waardeschatting mist.

Ondanks deze open eindjes heeft Houtman met zijn nieuwe publicatie de Nederlandse kerkgeschiedenis een mooie dienst bewezen.

C. Houtman, Kinderkerk en kinderpreek, geloofsopvoeding in het negentiende-eeuwse protestantse Nederland, Heerenveen: Uitgeverij Groen, 2013, 277 blz., € 24,95, ISBN 978 90 8897 077 1

Deze recensie is verschenen in Transparant 25.4 van december 2014.

Up ↑

Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someonePrint this page

Comments are closed.